Yasin Temel 1
Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki önemli ilerlemeler, bilim, ekonomi, sosyal hayat ve eğitim dahil çeşitli alanlardaki kamu hizmetlerini yeniden şekillendirdi. Teknolojinin hızlı evrimi, kamu hizmetlerinin vatandaşlara sunulmasını etkileyerek, kamu yönetimlerinin hizmet sunma modellerini dönüştürmesini, iyileştirmesini ve yenilemesini zorunlu kıldı. 1980'lerden bu yana, kamu sektörü reformları hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkeleri etkiledi. Kamu yönetimi reformu ve yeniden yapılandırma çabalarının temel paradigması, iyi yönetim kavramında merkezileşmiştir. Bilgi ve iletişim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte, kamu hizmetlerinin sunulmasında e-devlet uygulamalarının kullanılması stratejisi, 1990'lardan bu yana giderek daha yaygın hale geldi ve iyi yönetim amacına hizmet etmektedir (Coşkun & Yıldırım, 2018).
E-devlet, vatandaşlara kamu hizmetlerinin elektronik olarak sunulmasını ifade eder. Hedef, vatandaşlara kamu hizmetlerini en uygun, verimli, yüksek kaliteli, hızlı, kesintisiz ve güvenli bir şekilde sunmaktır (E-devlet Kapısı, 2023). E-devlet, hizmet sunma aracıdır, ancak government-vatandaş ilişkisi açısından yalnızca bir web arayüzü olmaktan öte bir dönüşümü temsil ettiğini vurgulayan tanımlar şöyledir: "E-devlet, bilgi erişimini sağlamak veya bir web sitesi oluşturmak için bilgisayarları kullanmak değildir; halka kamu hizmetlerini sunarak devlet-vatandaş ilişkisini temel olarak dönüştürmektir" (Reffat, 2006).
Birleşmiş Milletler (BM), e-devleti, vatandaşlar, işletmeler ve diğer kamu kurumları arasında geniş bir etkileşim yelpazesi ermögilerek geleneksel kurumların verimliliğini artırmak için bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanan bir çerçeve olarak tanımlamıştır (BM, 2023). Diğer yandan, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), e-devleti, özellikle internet kullanarak daha iyi bir yönetim sağlamak için bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanılmasını ifade eder (OECD, 2008).
E-devlet Hizmetleri Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, e-devlet hizmetini "kurumlar tarafından hızlı, güvenli, verimli, şeffaf ve hesap verebilir bir şekilde, temel hak ve özgürlüklere saygı göstererek, gizliliği koruyarak, kurumlararası veri paylaşımı da dahil olmak üzere, vatandaş merkezli bir yaklaşımla hizmet süreçlerinin yeniden yapılandırılması temelinde elektronik ortama aktarılan her bir kamu hizmeti" olarak tanımlamıştır (Resmi Gazete, 2016).
Türkiye'nin bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeleri, bilgi toplumuna geçişi ve e-devlet durumu, dünyanın diğer ülkeleriyle benzer bir yolu izlemiştir. Diğer ülkeleri inceleyerek, bilgi toplumuna geçiş sürecinin ve e-devlet politikalarının, BT'nin sunduğu fırsatları kullanarak bilinçli müdahalelerle yürütüldüğü görülmektedir (Güngör, 2020). 1980'lerden itibaren, hatta 1970'lere dayanan MERNIS Projesi gibi, kamu hizmetlerinde bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanmak için çeşitli projeler yürütülmüştür (Aktuna, 2019). Bu çabalar, özellikle 2000'li yıllarda internetin yaygın olarak benimsenmesiyle ivme kazandı.
2000'lerden sonra Türkiye'nin dijitalleşme süreçlerindeki bazı önemli kilometre taşları, Türkiye e- Dönüşüm Projesi (2003), e-Devlet Kapısı'nın açılması (2008), 2015-2018 Bilgi Toplumu Strateji ve Eylem Planı, 2016-2019 Ulusal e-Devlet Strateji ve Eylem Planı, Dijital Dönüşüm Ofisi'nin kurulması ve Ulusal Yapay Zeka Stratejisi (2021-2025) gibi girişimlerdir. Kalkınma planları, dijitalleşme politikalarının ön saflarında yer almıştır. Kalkınma planlarında belirtilen politikalar, Türk kamu yönetiminin en üst düzeydeki politika belgeleri olarak kurumların stratejilerini belirlemede en kritik referanslardır.
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB), sunduğu hizmetlerin çeşitliliği, hizmet verdiği vatandaşların sayısı ve personel sayısı açısından ülkenin önde gelen kamu kurumlarından biridir. Hem merkezi hem de taşra teşkilatındaki personeline ve hizmet verdiği vatandaşlara daha kaliteli kamu hizmetleri sunmak için Bakanlık, yıllardır bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanmakta, stratejiler belirlemekte ve projeler uygulamaktadır. Bu çalışmada, milyonlarca vatandaşa hizmet veren en büyük kurumsal ağa sahip kamu kurumlarından biri olan Milli Eğitim Bakanlığı'nın e-devlet hizmetleri, kalkınma planları çerçevesinde incelenecektir.
Bu çalışmada, Türkiye'nin son beş kalkınma planında yer alan e-devlet politikleri kapsamında, Milli Eğitim Bakanlığı'nın vatandaş odaklı e-devlet hizmetleri incelenmiş ve değerlendirilmiştir. Çalışmada, nitel araştırma yöntemi olan döküman analizi kullanılmıştır. Döküman analizi, araştırılan olgu veya olaylar hakkında bilgi içeren yazılı materyallerin analiziğini içerir (Yıldırım & Şimşek, 2005). Döküman analizi yaklaşımına uygun olarak, Türkiye'nin son beş kalkınma planındaki e-devlet stratejileri ile Milli Eğitim Bakanlığı'nın e-devlet hizmetlerine ilişkin kaynaklar incelenmiş ve değerlendirilmiştir.
"Kalkınma Planlarında Kamu Hizmetleri için E-Devlet Politikaları ve Milli Eğitim Bakanlığı'nın E-Devlet Hizmetleri" ile ilgili literatür taraması ve veri tabanlı bulgular aşağıdaki gibi sunulmuştur
2001-2005 yıllarını kapsayan Sekizinci Kalkınma Planı, henüz "e-devlet" terimini kullanmaya başlamamıştı, ancak bilgi toplumuna geçişi hızlandırmak için somut politikalar tanımlanmıştı. Bilgi toplumunun gerektirdiği bu temel dönüşümlerin, ülkenin geleceğe hazırlanmasına ve dünyada güçlü bir konum elde etmesine önemli katkılar sağlayacağı vurgulandı (8. KP, 2000). Bu bağlamda, kalkınma planı öncelikle bilgi toplumunun gerektirdiği bilgi ve becerilerle donatılmış insan kaynaklarını eğitmeye, bunları üretken bir şekilde kullanmaya ve yaşam kalitesini iyileştirmeye odaklandı (8. KP, 2000). Bilgi toplumunun hedeflerine uygun olarak, kamu hizmetlerinin sunumunda yöneticilerin ve çalışanların niteliklerinin iyileştirilmesi ve bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın kullanımı önceliklendirildi.
| Bölüm Numaraları | Politikalar ve Önlemler |
|---|---|
| 704 | Kamu hizmetleri, iş süreçlerine ve vatandaşların ve iş dünyasının ihtiyaçlarına göre yeniden tasarlanacak ve bilgi ve iletişim teknolojilerinin maksimum kullanımı ile etkili, şeffaf, sürekli, güvenilir, tek pencere ve entegre bir şekilde farklı platformlardan sunulacaktır. |
| 705 | E-devlet, kamu sektörünün yeniden yapılandırılmasında etkili bir araç olarak kullanılacak ve esnek, yüksek kaliteli, verimli, hızlı ve işbirlikçi hizmetler sunabilen, iyi yönetim ilkelerini benimseyen bir kamu yönetimi yapısının oluşmasına destek sağlanacaktır. Bu bağlamda, mevcut kurumsal yapılar e-devlet oluşumu için uygunluk açısından değerlendirilecek ve güçlendirilecektir. |
| 706 | Kamu hizmetlerinin sunumu için temel bilgi altyapılarının oluşturulması sağlanacaktır; bu bağlamda, hem gerçek kişiler hem de tüzel kişiler için tek bir numara temelinde bilgi sistemleri ile adres ve emlak bilgileri sistemleri geliştirilecektir. İlgili kamu kurumları arasında gerçek ve tüzel kişiler hakkında temel bilgilerin elektronik olarak paylaşımı belirli yetki ve sorumluluk ilkeleri çerçevesinde sağlanacaktır. E-devlet hizmetleri tarafından gerektirilen kurumsal bilgi paylaşımında, kişisel bilgilerin gizliliğini koruma ilkesi temel consideration olacaktır. |
| 707 | Kamu hizmetlerinin sunumu için temel bilgi altyapılarının oluşturulması sağlanacaktır; bu bağlamda, hem gerçek kişiler hem de tüzel kişiler için tek bir numara temelinde bilgi sistemleri ile adres ve emlak bilgileri sistemleri geliştirilecektir. İlgili kamu kurumları arasında gerçek ve tüzel kişiler hakkında temel bilgilerin elektronik olarak paylaşımı belirli yetki ve sorumluluk ilkeleri çerçevesinde sağlanacaktır. E-devlet hizmetleri tarafından gerektirilen kurumsal bilgi paylaşımında, kişisel bilgilerin gizliliğini koruma ilkesi temel consideration olacaktır. |
| 709 | Elektronik imzaların kamu sektöründe kullanımı yaygınlaştırılacaktır. |
| 711 | AB'nin elektronik kamu hizmetlerinin sunumunun geliştirilmesine ilişkin programları ve girişimleri yakından takip edilecek ve belirlenen hedeflere uyumlu olması için gerekli önlemler alınacaktır. |
Sekizinci Kalkınma Planı, bilgi toplumuna geçiş için politikalar belirlemişti. Dokuzuncu Kalkınma Planı, önceki planda belirlenen bu politikaları somutlaştıran bir plan olarak karakterize edilebilir. Kamu kurumlarının ortak hizmet sunumu yoluyla bilgi paylaşımını sağlayarak vatandaşlara sunulan hizmetlerin hızlandırılması amacıyla tek duraklı hizmetlerin sunulması politikası buna örnek olarak gösterilebilir. Kimlik doğrulama, elektronik ödemeler ve kamu sektöründe e-imza kullanımına ilişkin uygulamalar bu politikanın örnekleridir.
| Bölüm Numaraları | Politikalar ve Önlemler |
|---|---|
| 397 | E-devlet uygulamaları ve hizmetlerinin etkinliği, sürdürülebilirliği ve kullanıcı odaklılığı açısından bilgi güvenliği ve kişisel verilerin korunmasına ilişkin legislasyon yapılması önemlidir. |
| 399 | Kullanıcı odaklı perspektife tasarlanan e-devlet hizmetlerinin sunumu ve kullanımını artırmak için ortak yaklaşımlar ve standartlar tanımlanmasına devam edilmesi gerekmektedir. Bu hizmetler, kullanıcı memnuniyetini sağlayan birleşik ve entegre bir yapıda sunulmalıdır. |
| 401 | Öncelikli hedef, kullanıcıların ihtiyaçlarına göre tasarlanan hizmetlerin, dezavantajlı gruplar dahil olmak üzere, kullanıcı odaklı, entegre, güvenilir ve çeşitli platformlar üzerinden sunulduğu bir e-devlet yapısını oluşturmaktır. Aynı zamanda, kişisel veri gizliliği ve bilgi güvenliğini sağlayarak, etkili, katılımcı, şeffaf ve hesap verebilir kamu yönetimi katkıda bulunmaktır. |
| 406 | Mobil uygulamalar ve e-katılım, e-devlet hizmetlerinin sunumunda kullanıcı taleplerini ve ihtiyaçlarını belirlemede ve karşılamada önemli olacaktır. |
| 412 | Açık kaynaklı yazılım, büyük veri, bulut bilişim, yeşil BT, mobil platformlar ve Nesnelerin İnterneti gibi ürünler, hizmetler ve trendler değerlendirilerek kamu sektörüne uygun çözümler uygulanacaktır. |
Dokuzuncu Kalkınma Planı'nın ardından, e-Devlet Kapısı'nın kurulması politikasını tanıtan planı takiben, vatandaşlara hizmet sunumunun kalitesi, sonraki Onuncu Kalkınma Planı'nda ele alındı. Bu plan, e-devlet hizmetlerinin standardizasyonuna, kullanıcı odaklı tasarım oluşturulmasına ve mobil teknolojinin ilerlemelerinden yararlanarak mobil uygulamalar aracılığıyla e-devlet hizmetleri sunulmasına odaklanan politikaları içermekteydi.
| Bölüm Numaraları | Politikalar ve Önlemler |
|---|---|
| 260.4 | Kamu hizmetlerinin daha verimli ve etkili bir şekilde sunulmasını sağlayan, kamu hizmeti sunumunun organizasyonu ve yöntemlerinin gözden geçirilmesi yoluyla daha az idari birimden oluşan bir kamu yönetimi yapısı kurulacaktır. Yeni hizmetler, yeni birimler kurulmak yerine mevcut kamu idareleri tarafından sunulacak ve e-devlet uygulamaları genişletilerek kamu harcamalarında verimlilik artırılacaktır. |
| 808.4 | Hizmet kanalları genişletilecek, mobil hizmetlere güçlü bir vurgu yapılacak ve dezavantajlı nüfusların erişilebilirliğini tăngırmaya yönelik girişimlere odaklanılacaktır. |
| 809.2 | Büyük veri, bulut bilişim, mobil platformlar, Nesnelerin İnterneti, yapay zeka ve blok zincir gibi yeni teknolojileri kullanarak kamu hizmetlerini iyileştirmek için süreç ve teknolojik altyapı iyileştirmeleri yapılacaktır. |
| 811 | Uluslararası teknoloji trendleri ve gelişmeleri takip edilerek ve BT birimlerinde insan kaynakları güçlendirilerek dijital dönüşüm sürecini yönetme kapasiteleri geliştirilecektir. |
| 812.9 | Bürokrasinin azaltılması ve iş süreçlerinin verimliliğinin artırılması için, gerekli bilgi sistemleri mevcut olduğu sürece, kamu kurumları arasındaki tüm veri, bilgi ve belge alışverişi elektronik olarak yapılacaktır. |
| 815 | Gizlilik ilkeleri çerçevesinde kamu verileri açık veri olarak sunularak, şeffaflık, hesap verebilirlik ve katılım artırılacak ve yeni değer yaratıcı hizmetlerin üretimi ermögilecektir. |
| 816 | Kamu kurumlarının BT ürün ve hizmetlerinin temini sırasında maliyet verimliliği, inovasyon ve yerli katkı artırılmaya yönelik hedefler belirlenecektir. |
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçişten hemen sonra hazırlanan On Birinci Kalkınma Planı, teknolojinin maksimum kullanımı ile sunulacak e-devlet uygulamaları ve kamu hizmetlerinin kalitesine odaklanan politikaları içermektedir. Yeni kurulan Dijital Dönüşüm Ofisi aracılığıyla, e-devlet girişimlerinin yönetim ve koordinasyonunu tek bir çatı altında birleştirerek etkinliğini artırmayı hedeflemektedir. E-devlet kapısı üzerinden hizmet sunumuna ilişkin merkezi hükümet politikalarına odaklanan önceki kalkınma planının aksine, mevcut plan, yerel yönetim hizmetlerinin sayısını ve kalitesini artırmak amacıyla merkezi ve yerel otoriteler arasındaki işbirliğinin önemini vurgulamaktadır.
| Bölüm Numaraları | Politikalar ve Önlemler |
|---|---|
| 811.3 | E-devlet ve e-Nabız gibi temel kamu yönetim hizmetlerini güvenli ve etkili bir şekilde kullanabilmesi için yaşlı nüfus için eğitim ve faaliyetler yürütülecektir. |
| 897.6 | Özellikle e-devlet olmak üzere dijital hizmetlere erişimi sağlamak amacıyla kırsal alanlarda altyapı hizmetleri geliştirilecektir. |
On İkinci Kalkınma Planı, ilk kez, e-devlet uygulamalarının tüm vatandaşlara ulaşmasını sağlamak amacıyla, özellikle yaşlı nüfusun kullanımını artırmaya ve kırsal altyapıyı geliştirmeye yönelik politikalar belirlemektedir.
Milli Eğitim Bakanlığının hizmetlerinde bilgi teknolojilerinin (BT) entegrasyonu, 1984 yılından bu yana önemli bir hızda artmıştır. İlk çabalar, BT altyapısını oluşturmak ve personelin, öğretmenlerin ve öğrencilerin arasında BT kullanımını yaygınlaştırmayı hedeflemiştir. BT altyapısını geliştirmenin yanı sıra, Milli Eğitim Bakanlığı, idari operasyonlarına BT entegre etmeye başlamıştır. Bakanlığı, 1987 yılında Personel Bilgi Sistemi (PERSIS) projesini başlatmıştır. Personel Bilgi Sistemi yanı sıra, bütçe yönetimi bilgi sistemi, idari ve mali işler yönetimi bilgi sistemi, il ve ilçe milli eğitim müdürlüğü yönetimi bilgi sistemi, yükseköğretim yönetimi bilgi sistemi ve yabancı eğitim yönetimi bilgi sistemi gibi çeşitli bilgi sistemlerinin uygulanmasıyla hizmet sunumunda hız, kalite ve verimliliği artırmayı hedeflemiştir (Onat, 2011). 2006 yılında, MEBBIS (Milli Eğitim Bakanlığı Bilgi Sistemleri) çatısı altında e-Devlet uygulamalarının entegrasyonu ve e-Okul sisteminin başlatılması, Bakanlığın e-Devlet'i benimseme çabalarında önemli bir dönemeç olarak kabul edilebilir. Milli Eğitim Bakanlığı, 2008 yılında kurulan e-Devlet portalında, vatandaşlarına en fazla online hizmeti sunan kurum olarak tutarlı bir şekilde ilk sırada yer almıştır. Milli Eğitim Bakanlığının güncel e-devlet uygulamaları, iki ana gruba ayrılmıştır: idari amaçlar için iç e-devlet uygulamaları ve vatandaşlara sunulan e-devlet hizmetleri. Bu uygulamalar aşağıdaki tabloda ayrıntılı olarak verilmiştir. İç uygulamalar, entegre MEBBIS sistemine dahildir ve merkezi ve il teşkilatlarında çalışan personel, okul yöneticileri ve öğretmenler tarafından kullanılır.
| Uygulama/Hizmet | Açıklama |
|---|---|
| MEBBİS | Milli Eğitim Bakanlığı Bilgi Sistemi |
| E-OKUL | Okul Yönetim Bilgi Sistemi |
| DYS | Belge Yönetim Sistemi |
| E-POSTA | Kurumsal Elektronik Posta İşlemleri |
| MEBData | Kuruma İlişkin İstatistiki Bilgiler |
| MEB Panel | Okul / Kurum Web Sitesi Yönetim Paneli |
| Açık Öğretim Ortaokulu | Açık Öğretim Ortaokulu İşlemleri |
| E-Mesem Modülü | Mesleki Eğitim Merkezleri İşlemleri |
| E-Özel Modülü | Özel Eğitim Kursları İşlemleri |
| Bir Milyon Fikir | Öğretmenlerin fikirlerini, projelerini ve önerilerini Milli Eğitim Bakanlığına iletebileceği platform |
| e-Yaygın MEB Personel Girişi | Yaşam Boyu Öğrenme Kursları İşlemleri |
| e-Kurs | Destek ve Eğitim Kursları İşlemleri |
| TEFBİS | Türkiye'de Eğitim Finansmanı ve Eğitim Harcamaları Bilgi Yönetim Sistemi |
| EBA | Eğitim Bilgi Ağı |
| İLKSAN | İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Fonu İşlemleri Bireysel Kullanıcı Modülü |
| Veri Toplama Yönetim Modülü | Kurumsal Anketlere Bireysel Katılım ve İzleme Modülü |
| E-Kütüphane | Öğretmenler için Dijital Kütüphane |
| CBS-YAPI | Okulların Coğrafi Bilgilerine Dayalı İşlemler Modülü |
| Meb Bulut | Elektronik ortamda bilgi ve belgelerin korunmasını sağlayan bulut depolama sistemi |
| AYS- Ağ Yönetim Sistemi | Kurumsal Ağların Yönetimi |
| Kısa Url Oluşturma Servisi | Kurumsal paylaşımlarda uzun url'leri kısaltmak için kullanılır |
| Proje ve Protokol Takip Sistemi | Projelerin ve protokollerin yönetimi ve takibi |
| MEB Ajanda Mobil Uygulama | MEBBİS ve DYS uygulamalarına mobil üzerinden erişimi sağlayan uygulama |
MEBBİS altındaki tüm modüller tüm personele erişilebilir değildir. Bir modülle ilgili görevi olan personel veya personel grupları bu modülü kullanmaya yetkilidir. 'MEB İç e-Devlet Uygulamaları ile Açıklamaları' başlıklı tabloda listelenen uygulamalar, MEBBIS ekranında aşağıdaki şekilde görüntülenir. İç e-devlet uygulamalarının ötesinde, Milli Eğitim Bakanlığı e-Devlet portalı aracılığıyla milyonlarca vatandaşa dozens of hizmet sunmaktadır. Bu hizmetler, e-Devlet Portalı aracılığıyla erişilebilmekte ve vatandaşlara kolaylık sağlamaktadır. Bakanlığı, e-Devlet Portalı aracılığıyla 53 hizmet ve yedi kimlik doğrulama hizmeti sunmaktadır (e-Devlet Portalı, 2023).
| Hizmet Adı | Açıklama |
|---|---|
| Açık Öğretim Liseleri Öğrenci Durum Belgesi Sorgulama | Kalfalık, Ustalık, Usta Öğreticilik ve İş Yeri Açma Belgesi Doğrulama |
| Açık Öğretim Liseleri Öğrenci Durum Belgesi Doğrulama | Kalfalık, Ustalık, Usta Öğreticilik ve İş Yeri Açma Belgesi Sorgulama |
| Açık Öğretim Liseleri Mezuniyet Belgesi Sorgulama | Lise Mezuniyet Belgesi Doğrulama |
| Açık Öğretim Liseleri Mezuniyet Belgesi Doğrulama | Lise Mezuniyet Belgesi Sorgulama |
| Açık Öğretim Liseleri Hizmete Özel Öğrenci Durum Belgesi (Ek-C2) Sorgulama | MEB Öğrenci Nakil İşlemi |
| Açık Öğretim Liseleri Hizmete Özel Öğrenci Durum Belgesi (Ek-C2) Doğrulama | Mesleki ve Teknik Açık Öğretim Okulu Kurs Başarı veya Yetki Belgesi Doğrulama |
| Açık Öğretim Ortaokulu Öğrenci Durum Belgesi Sorgulama | Mesleki ve Teknik Açık Öğretim Okulu Kurs Başarı veya Yetki Belgesi Sorgulama |
| Açık Öğretim Ortaokulu Öğrenci Durum Belgesi Doğrulama | Öğrencilik Belgesi Doğrulama |
| Açık Öğretim Ortaokulu Tamamlama Belgesi Sorgulama | Öğrencilik Belgesi Sorgulama |
| Açık Öğretim Ortaokulu Tamamlama Belgesi Doğrulama | Özel Okul Öğretim Desteği Sorgulama |
| Sözleşmeli Öğretmenlik Atama Sonucu Sorgulama | Ücretli Öğretmenlik Başvurusu |
| Sözleşmeli Öğretmenlik Atama Tercihi | Yaygın Eğitim Sertifika Belgesi Doğrulama |
| Sözleşmeli Öğretmenlik Sözlü Sınav Merkezinin İlanı | Yaygın Eğitim Sertifika Belgesi Sorgulama |
| Sözleşmeli Öğretmenlik Sözlü Sınav Sonucu Sorgulama | MEB Sınav Sonuç Sorgulama |
| Millî Eğitim Bakanlığı Öğrenci Bilgi Sistemi | MEB Sınav Yeri Sorgulama |
| Bireysel Okur Yazarlık Belgesi Doğrulama | Araştırma, Yarışma ve Sosyal Etkinlikler İzin Projesi (Kimlik Doğrulama Hizmeti) |
| Bireysel Okur Yazarlık Belgesi Sorgulama | Eğitim Bilişim Ağı (EBA) (Kimlik Doğrulama Hizmeti) |
| Çırak Öğrenci Devamsızlık Bilgileri Sorgulama | Rehberlik ve Araştırma Merkezi Randevu Sistemi (Kimlik Doğrulama Hizmeti) |
| e-Dilekçe Sorgulama | Resmi Burslu Öğrenci Bilgi Sistemi (Kimlik Doğrulama Hizmeti) |
| Elektronik Belge Yönetim Sistemi Evrak Doğrulama | Sözleşmeli Öğretmenlik Başvurusu (Kimlik Doğrulama Hizmeti) |
| İletişim Merkezi Başvuru Sonucu Sorgulama | Yaygın Eğitim Bilgi Sistemi (Kimlik Doğrulama Hizmeti) |
| Görev Yeri Belgesi Doğrulama | Görev Yeri Belgesi Sorgulama |
| Personel Hizmet Belgesi Doğrulama | Personel Hizmet Belgesi Sorgulama |
| Kariyer Kapısı-Kamu İşe Alım | İlköğretim Okulları Adrese Göre Kayıt Okulu Sorgulama (e-Kayıt) |
| Uzman Öğretmenlik/Başöğretmenlik Sertifikası Doğrulama | Uzman Öğretmenlik/Başöğretmenlik Sertifikası Sorgulama |
| Özel Öğretim Kurumlarından Alınan Kurs Bitirme Belgesi Doğrulama | Özel Öğretim Kurumlarından Alınan Kurs Bitirme Belgesi Sorgulama |
| İş Makinesi Operatörlük Belgesi | İş Makinesi Operatörlük Belgesi Doğrulama |
| Motorlu Taşıt Sürücü Sertikası Doğrulama | Motorlu Taşıt Sürücü Sertikası Sorgulama |
| MEBBİS Modülleri (Kimlik Doğrulama Hizmeti) | EBA Veli Bilgilendirme Sistemi |
| Özel Eğitim Değerlendirme Kurul Raporu (Destek Eğitim Raporu) Doğrulama | Özel Eğitim Değerlendirme Kurul Raporu (Destek Eğitim Raporu) Sorgulama |
Milli Eğitim Bakanlığı, daha önce personeline, öğretmenlerine ve kamuoyuna idari e-devlet hizmetleri sunmuştu. Şimdi ise bu hizmetleri eğitim alanına entegre etti. Aşağıda, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından öğrenciler, öğretmenler ve veliler için eğitim sürecinde yararlanmak üzere geliştirilen web ve mobil uygulamalar listesi yer almaktadır.
2.1 - Eğitim Bilgi Ağı (EBA)
Eğitim Bilgi Ağı (EBA), Fatih Projesi'nin önemli bir bileşeni olarak 2012 yılında başlatıldı (Türker & Güven, 2016). EBA sistemi, öğretmenler ve öğrenciler için yalnızca eğitim araçları sunmakla kalmaz, aynı zamanda geniş bir yelpazede eğitim içeriği de sunar. EBA platformu, okul öncesi eğitimden 12. sınıfa kadar 1.900'den fazla ders ve 70.000'den fazla zengin, güvenilir ve etkileşimli içerik öğesi sunar. Platform, farklı öğrenme seviyelerine uygun olarak tasarlanmış içerikler sunar; bunlar arasında ders kitapları, ek materyaller, etkileşimli kitaplar, uygulamalar ve testler yer alır. Ayrıca, video ve etkileşimli açıklamalar, alıştırmalar, özetler, infografikler, proje belgeleri ve öğretmenlere özel materyaller gibi çeşitli içerik türleri sunar ve bunlar específik konulara ve öğrenme çıktılarına göre tasarlanır. EBA platformu, yalnızca metin, ses ve görüntü kaynakları sunmakla kalmaz, aynı zamanda video tabanlı eğitim içerikleri de sunar (MEB, 2024).
2.2 - Öğretmen Bilgi Ağı (ÖBA)
ÖBA, öğretmenlerin profesyonel gelişim eğitimleri alabileceği bir dijital eğitim platformudur. İlk kez, 2021-2022 akademik yılının yarıyıl tatilinde öğretmenlere isteğe bağlı hizmet içi eğitimler sunuldu ve öğretmenler MEBBIS ve e-Devlet şifreleriyle Öğretmen Bilgi Ağı üzerinden bu eğitimlere erişebildiler. Eğitimleri tamamlayan öğretmenler, MEBBIS Hizmet İçi Eğitim Modülü'nden e-Sertifikalarını aldılar. Hedef kitle ve alınan eğitim sayısı dikkate alınarak, Temmuz 2023 itibarıyla 1.036.669 kişi, Öğretmen Kariyer Merdiveni sistemi kapsamında zorunlu olan profesyonel gelişim programları da dahil olmak üzere 12.266.984 eğitimi tamamladı (MEB 2024). Başlangıcından bu yana, öğretmenler Öğretmen Bilgi Ağı üzerinden profesyonel ve profesyonel gelişim eğitimleri tamamlayabildiler. Sistem, her zaman ve her yerde esnek, asenkron erişim sağlayan bir eğitim ortamı sunar (Akdağ, 2023).
2.3 - OGM Materyali
OGM Materyali, Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün Müfredat Geliştirme Dairesi tarafından geliştirilen güncellenmiş müfredatların ihtiyaçlarını karşılamak üzere yüksek kaliteli, bilgi ve teknoloji tabanlı içerikler sunmak amacıyla oluşturulan bir web sayfasıdır. Platform, ders içeriğini öğretmenlere ve öğrencilere elektronik ortamda kolayca erişilebilir hale getirmeyi, ders kitaplarını etkileşimli beyaz tahtlarla uyumlu hale getirmeyi ve müfredatların öğrenme çıktılarını destekleyen sorular hazırlamayı ve paylaşmayı amaçlar (OGM, 2024). OGM Materyali, offline olarak erişilebilen ve bilgisayarlar, telefonlar ve tabletler gibi çeşitli cihazlarla uyumlu olan içerikler ve uygulamalar sunar.
2.4 - Cebimde Dersler
2022-2023 akademik yılının ilk yarıyılında, Cebimde Dersler uygulaması, lise öğrencilerinin öğrendikleri konuları pekiştirmeleri ve eksik öğrenmeleri düzeltmeleri için geliştirildi. Milli Eğitim Bakanlığının Ortaöğretim Genel Müdürlüğünün geliştirdiği uygulama, 9., 10., 11. ve 12. sınıfların Biyoloji, Coğrafya, Fizik, Kimya, İngilizce, Matematik, Tarih, Türkçe Dil ve Edebiyat vb. derslerinin tüm üniteleri ve konularını içerir. İçerik, "Kritik Bilgi, Bilmiyordum, Sira Sende, Yanlış Anlama, Ödev" gibi küçük notlarla zenginleştirilmiş ve "ders özetleri, konferans videoları, çoktan seçmeli sorular ve çözdüğüm sorular" olmak üzere dört bölümden oluşur (MEB, 2024).
2.5 - Halk Eğitimi Merkezleri Online Ağı (HEMBA)
HEMBA, uzaktan eğitim yoluyla kurs ve seminerler sunan bir dijital platformdur. Öğrenciler, e-Devlet Portalı aracılığıyla platforma erişebilir. 2023 yılında başlatılan HEMBA kursları, bireylerin eğitim merkezlerinde fiziksel kurslara katılmadan kursları tamamlamasını ve sertifika almasını sağlar.
2.6 - Milli Eğitim Bakanlığı Bireysel Öğrenme Platformu (MEBİ)
Milli Eğitim Bakanlığının 2024 yılında YKS'ye hazırlanan öğrencilere destek olmak ve eğitimde eşitliği teşvik etmek amacıyla geliştirdiği MEBİ platformu, yapay zeka ile güçlendirilmiş kişiselleştirilmiş öğrenme deneyimleri sunar.
Milli Eğitim Bakanlığı, yıllardır okullar için temel bilgi ve iletişim teknolojisi araçlarını temin etmeye ve okulların internet erişimini sağlamaya çalışmıştır. Bugün, Türkiye'deki tüm okullar internet erişimine sahiptir ve vatandaşlar her gün sabit veya mobil cihazlar aracılığıyla internete bağlanabilir. Bilgi ve iletişim teknolojilerindeki bu gelişmeler, eğitim ve öğretim süreçlerine çeşitlilik ve zenginlik kazandırmıştır. Dijital platformlar, web siteleri, mobil uygulamalar ve e-içerik içeren çalışmalar, öğrenciler için yüksek kaliteli öğrenme süreçlerinin geliştirilmesine katkıda bulunmuştur.
Milli Eğitim Bakanlığının, iç idari e-devlet uygulamaları ve entegre uygulamaları aracılığıyla üretilen nitelikli, güvenilir ve hızlı hizmetlerle veri odaklı karar alma sistemini kurduğu söylenebilir. Milli Eğitim Bakanlığının sunduğu tüm elektronik hizmetleri kapsayan MEBBIS, çok sayıda alt modülüyle geniş bir çalışma alanı oluşturmuştur. Bu, elektronik olarak yazışmaların yapılması ve dağıtım süreçlerinin takip edilmesinden, öğrenci nakil işlemlerinin yönetilmesine, okul/kurumların açılması, kapatılması ve dönüşümünün yapılmasına, tüm personelin kişisel dosyalarına ilişkin bilgilerin ve belgelerin kaydedilmesinden, öğretmenlerin hizmet içi eğitimlerine ilişkin tüm verilerin takip edilmesine, özel eğitim kurumlarının tüm iş süreçlerinin yürütülmesine kadar her şeyi içermektedir. Bu sistem, Bakanlığın merkezi, il ve yurt dışı organizasyonlarında farklı unvanlarda çalışan binlerce personelin hizmet üretim süreçlerinde aktif bir rol oynamaktadır. İç e-devlet uygulamalarının, idari süreçlerde erişilebilirliği, kapsayıcılığı ve veri güvenliğini artırırken, merkezi ve il organizasyonlarında çalışan personelin işlerini daha hızlı ve kaliteli bir şekilde yürütmelerine olanak sağladığı söylenebilir. Bu uygulamalar, kalkınma planlarında belirtilen kamu sektörünün yeniden yapılandırılmasında da etkili bir araç olarak kullanılacaktır. İyi yönetim ilkelerini benimseyen ve esnek, yüksek kaliteli, verimli ve entegrasyonlu hizmetler sunabilen, yerel yönetimleri de içeren bir kamu yönetimi yapısının oluşturulmasını teşvik edecektir.
Bürokrasiyi azaltmaya ve iş süreçlerinde verimliliği artırmaya yönelik bu politikaların, kamu kurumları arasında tüm türdeki verilerin, bilgilerin ve belgelerin elektronik olarak paylaşımını kolaylaştırarak, gerekli bilgi sistemlerinin vorhandur olduğu sürece, yazışmaya gerek kalmadan uygulamaya konduğu gözlemlenmiştir. Öğretmenler, öğrenciler, kursiyerler ve veliler, Milli Eğitim Bakanlığının e-Devlet hizmetlerine, e-Devlet Kapısı (www.turkiye.gov.tr) ve mobil e-Devlet uygulamaları aracılığıyla sunulan hizmetler açısından en üst sıralarda yer alan hizmetlerine, eğitim süreçleri için en çok ihtiyaç duydukları bilgileri ve belgeleri erişebilmişlerdir. e-Sınav belgeleri, resmi belge doğrulama, veli bildirimleri, kayıt ve nakil talepleri, e-başvurular, devam ve devamsızlık bilgileri, sınav notları, rapor kartları, haftalık ders programları ve diploma kayıtları gibi bilgi ve belge, e-Devlet Kapısı Portalında mevcuttur. Bu uygulamaların, kalkınma planlarının "e-Devlet hizmetlerinin entegre ve entegrasyonlu bir şekilde, kullanıcı odaklı bir yaklaşımla tasarlanarak, kullanıcı memnuniyetini sağlamak amacıyla sunulmasını artırmaya" yönelik politikasıyla uyumlu olduğu gözlemlenmiştir. Bu uygulamalar, kullanım kolaylığını ve şeffaflığı artırarak, vatandaşlara yüksek kaliteli kamu hizmetlerinin sunulmasını kolaylaştırmıştır. Bakanlığın e-Devlet hizmetleri, özel eğitim öğrencileri ve bireyler için özel olarak tasarlanan hizmetler de dahil olmak üzere, HEMBA platformu gibi yaşam boyu öğrenme fırsatları sunan hizmetler, kamu hizmetlerinin kapsayıcı doğasını göstermektedir. 10. Kalkınma Planının politikasıyla uyumlu bir şekilde, "kullanıcıların, dezavantajlı grupların ihtiyaçlarına göre tasarlanan hizmetlerin, kullanıcı odaklı, entegrasyonlu, entegre ve güvenilir bir şekilde, çeşitli platformlardan kişisel bilgi gizliliği ve bilgi güvenliğini đảmarak sunulmasını sağlamak" amaçlandığı değerlendirilmiştir.
Milli Eğitim Bakanlığı, yalnızca idari amaçlar için bilgi teknolojilerini kullanmakla kalmaz, aynı zamanda EBA (Eğitim Bilgi Ağı), ÖBA (Eğitim Öğretmen Ağı) ve Dersler Cepte gibi platformlar ve mobil uygulamalar aracılığıyla, e-Devlet çerçevesinde web/mobil hizmetler sunarak, eğitime eşitlik sağlamak amacıyla çalışmaktadır. e-İçerik sunan EBA ve öğretmenlerin profesyonel ve kişisel gelişimleri için içeriklere her zaman ve her yerden erişerek sertifika alabilecekleri ÖBA, zaman ve maliyet tasarrufu sağlayan, hızlı, kolay ve verimli hizmetler sunan kullanıcı dostu platformlardır. Bu çabalar, 11. Kalkınma Planının "hizmet kanallarının çeşitliliğini artırmaya, özellikle mobil hizmetlere öncelik vermeye ve dezavantajlı gruplar için erişimi iyileştirmeye yönelik çabaları artırmaya" yönelik politikasıyla uyumludur.
Milli Eğitim Bakanlığı, 2005 yılından bu yana, özellikle okul ve kurumlarda internet erişimini nhanh bir şekilde genişleterek, idari ve eğitim fonksiyonlarını desteklemek amacıyla, e-Devlet uygulamaları aracılığıyla, uzun vadeli bir e-dönüşüm sürecinde aktif olarak yer almıştır. Kalkınma planlarının vatandaş odaklı politikaları, dijital dönüşümde etkili bir şekilde uygulanmıştır. E-Devlet'ten Dijital Devlete geçiş, kamu dijital hizmetlerinin geliştirilmesinde Büyük Veri, Nesnelerin İnterneti ve Yapay Zeka'nın kullanılmasını zorunlu kılmıştır. Özellikle 11. ve 12. Kalkınma Planları bu politikaları vurgulamıştır. Bu bağlamda, Milli Eğitim Bakanlığının, gelecek dönemlerde, yapay zeka tabanlı bir veri odaklı yönetim yaklaşımı temelinde, e-Devlet hizmetlerinin sunumunda karar alma süreçlerini desteklemek amacıyla somut, tutarlı ve güçlü adımlar atması beklenmektedir.
Bu araştırmanın finansmanı için kamu, özel veya kurumsal fonlardan herhangi bir destek alınmamıştır.
Belirtilmedi.
Yazar, bu araştırma ile ilgili herhangi bir çıkar çatışması olmadığını beyan eder.